حسين شهيدى مازندرانى
51
سرگذشت تهران ( فارسى )
4 - محلهء چاله ميدان يا چالميدان چالهميدان به جنوب بازار چهل تن ، امامزاده سيد اسماعيل . ميدان مالفروشها و ميدان امين السلطان محدود بود و به محلههاى گمرك و خانىآباد و دروازهء غار و پاقاپوق راه داشت . محلهء دولت بعدها يعنى در دورهء ناصر الدين شاه ، محلهء بزرگ ديگرى به نام محلهء دولت در تهران شكل گرفت كه محدودهء آن شامل خيابانهاى لالهزار ، شاهآباد ، اسلامبول ، علاء الدوله ( فردوسى ) ، لختى ( سعدى ) ، واگنخانه ( اكباتان ) ، عين الدوله ( ايران ) ، دوشانتپه ( ژاله ) ، نظاميه ( بهارستان ) ، دروازهء شميران ، دروازه دولت و متعلقات آن مىشد در همين زمان دروازههاى جديدى نيز در شهر تهران پديد آمد كه به نوبهء خود به وسعت شهر افزود . بناهايى كه فتحعليشاه قاجار در تهران ساخت طى دوران سلطنت فتحعليشاه قاجار ، بناهايى در تهران و خارج از دروازههاى آن ساخته شد كه برخى از آنها تا به امروز نيز باقيست . سقاخانهء نوروزخان ، عمارت و باغ نگارستان ، قصر قاجار و باغشاه ، قصر و باغ لالهزار ، كاخ نياوران ، برج نوشين يا برج نوش ، و در داخل شهر نيز ، مسجد شاه و مدرسه و مسجد خان مروى كه به مدرسهء فخريه معروف است ، همه از بناهاى دوران فتحعليشاه هستند . علاوه بر اين در اين دوران ، بناهايى نيز درون ارك سلطنتى ساخته شد و برخى از اماكن مقدسه و زيارتگاههاى تهران تعمير و بازسازى شدند . اينك به شرح مختصرى دربارهء اين بناها مىپردازيم . باغ نگارستان باغ نگارستان كه از جمله باغهاى سلطنتى دورهء قاجاريه بود ، در ضلع غربى خيابان بهارستان ، در شمال ميدان بهارستان ، يعنى جايى كه امروز ساختمانهاى سازمان برنامه ، وزارت ارشاد و بقاياى دانشسراى عالى سابق در شمال آن واقع است ، قرار داشت . فتحعليشاه توجه خاصى به باغ نگارستان داشت و بيشتر اوقات خود را در اين باغ كه در آن دوران واقع در منطقه ييلاقى در خارج از شهر تهران بود ، مىگذراند . به دستور شاه كودك صفت ، بىمسئوليت و شهوتران قاجار انواع وسايل لهو و لعب در اين باغ تهيه ديده شده بود . از معروفترين خوشگذرانىهاى فتحعليشاه سرسر بازى در باغ نگارستان است ! به اين ترتيب فتحعليشاه بر طول ريش و شمارهء